Olympische Spelen als motor voor stadsvernieuwing

Interview met Kees Christiaanse

Kees Christiaanse is partner in het bureau KCAP Architects & Planners en professor architectuur en stedenbouw aan de ETH in Zürich. Sinds 2007 is hij tevens visiting professor in het Cities Program van de London School of Economics.
KCAP Architects & Planners werkt momenteel samen met Allies & Morrison Architects en EDAW aan een Olympic Legacy Masterplan in de Lea Valley te Oost-Londen voor de herontwikkeling van deze locatie na de Spelen in 2012.



Wat is de essentie van uw plan voor de herontwikkeling van Lea Valley?
"De Olympische Spelen zijn geprojecteerd in een onderontwikkeld deel van de stad dat dringend revisie en reactivering behoeft. De context is een combinatie van oude wijken, industrial wastelands, bedrijventerrein en het verwaarloosde rivierdal van de Lea. Het gebied biedt een unieke mogelijkheid het Oosten van London een volwaardige positie in de agglomeratie terug te geven. De aanwezigheid van de Olympische Spelen, die slechts een paar weken duurt, wordt aangegrepen voor één van de grootste stadsvernieuwingsoperaties in Europa. De enorme intensivering en investeringen die ermee gepaard gaan zullen worden ingezet als katalysator voor een lange termijn up-grading. Een deel van de infrastructuur voor de Spelen zullen als voorzieningen voor het nieuwe stadsdeel een nieuw leven gaan leiden. Vooral belangrijk is de netwerkfunctie van openbare ruimten als voedingsbodem voor stedelijke ontwikkeling."

Wat kan Nederland van Londen leren?
"Er moet van tevoren goed nagedacht worden over de strategie. Een dergelijk evenement is een kans die we maar één keer krijgen. Het Londense idee om de Spelen als motor voor stedelijke vernieuwing te gebruiken is niet nieuw. Dat is in 1992 te Barcelona ook toegepast. Daar heeft het goed gewerkt, met name de openbare ruimte heeft er sterk van geprofiteerd.
Bij de wereldtentoonstellingen te New York (1964) en Montreal (1976) is het goed mis gegaan. Ook bij de Olympische Spelen van Athene (2004) zijn de investeringen niet goed terecht gekomen en zijn enorme wastelands ontstaan."

Dat was een gemiste kans...
"Niet alleen een gemiste kans maar ook ontzettend slecht voor het stedelijk gebied! Ze zitten daar nog jaren met gebieden en gebouwen die veel kosten vergen voor onderhoud of afbraak. Door een groot evenement te gebruiken om een stadsdeel te revitaliseren sla je twee vliegen in een klap."

Zijn er buiten Barcelona nog lessen uit andere grote evenementen te trekken?
"De Spelen in Los Angeles (1984) waren een succes, maar hebben na afloop niet veel toegevoegde waarde voor de stad opgeleverd. Steden als Amsterdam en Berlijn hebben nog een Olympisch stadion dat goed werkt. Maar een evenement met een stedelijke uitstraling heeft, zover ik weet, alleen in Barcelona plaatsgevonden. Bij enkele recente wereldtentoonstellingen is dit ook zichtbaar. In Lissabon lijkt het er op dat er echt een nieuw, attractief stadsdeel aan het ontstaan is. Wat er met Sevilla gebeurt is nog relatief ongewis."

Waar zullen de Spelen in Nederland voor gebruikt kunnen worden?
"In Nederland zullen we de Spelen vooral in moeten zetten om bepaalde delen van de Randstad als polycentrische agglomeratie te versterken en beter met elkaar te verbinden, o.a. door het openbaar vervoer te optimaliseren. Buiten de Randstad spelen weinig problemen. Daar is het vredig. De verhouding tussen bebouwd en onbebouwd is daar redelijk en er zijn daar geen grote logistieke problemen."

Maar wat hebben de Spelen Nederland nu werkelijk te bieden?
"Ten eerste is het een heel interessante gebeurtenis, omdat het enorm veel geld oplevert en het zet een gebied op de kaart. Het betekent een internationale branding-factor voor Nederland. Het initieert allerlei secondaire economische en culturele activiteiten.
Het is beter om de Spelen te verdelen over meerdere steden. Maar dan wel langs een transportcorridor. In Nederland moeten we bijvoorbeeld Almere erbij betrekken en kijken of er misschien aan de kust bij Hoek van Holland iets kan gebeuren. Ook in stadsvernieuwingsgebieden zoals rond de Kuip in Rotterdam kunnen strategische stappen gemaakt worden."

Is Nederland er wel klaar voor?
"Er zijn weinig landen, misschien nog Singapore en Zwitserland, die net zo goed georganiseerd zijn en waar de relatie tussen bedrijfsleven en overheid zo harmonieus is. Het probleem van Nederland is het gebrek aan 'gulle gevers'. Maar als je het bedrijfsleven weet te mobiliseren dan zijn we heel goed in staat om de Olympische Spelen binnen te halen. Als de Grieken het kunnen, dan kunnen wij het ook."

KCAP/ASTOC heeft in de race voor 2012 ook een Olympisch dorp voor Leipzig ontworpen...
"In Duitsland was een interne competitie gaande voor een kandidaatstelling, met de Spelen geconcentreerd op één locatie. Ze hebben het niet gehaald. Duitsland had er beter aan gedaan dezelfde strategie te volgen die tijdens Europese voetbalkampioenschappen gevolgd wordt, dus verdeeld over verschillende stadions in meerdere steden en dan de spelers per vliegtuig heen en weer laten vliegen. Nederland is veel kleiner, daar is vervoer tussen stadions geen probleem, bijvoorbeeld met helikopters.
Het ging ook in Leipzig om de revitalisering van een bescheiden havengebied met voormalige industrie. Na afloop van de Spelen zou Leipzig daar een nieuwe stadskwartier aan overhouden."

Wat blijft er over van het olympische gevoel in Lea Valley na de Spelen?
"Het olympisch stadion wordt na afloop van de Spelen verkleind. Van de 80.000 zitplaatsen blijven er zo'n 20.000 over in een kuil in de grond. Ook het door Zaha Hadid ontworpen zwembad blijft overeind en een paar andere gebouwen. Wij proberen die in het stadsdeel te integreren. Maar vooral het park langs de rivier de Lea wordt van vitaal belang."

Zie je nog problemen bij het organiseren van de Olympische Spelen?
"Nee. Je hebt natuurlijk altijd kans op sabotage of terrorisme. Maar dit gevaar is groter door gekken als Wilders."

Tot slot, hoe oud bent u in 2028 en vanaf welke plek kijkt u dan het liefst naar de Spelen?
"Dan ben ik hopelijk 75 en waarschijnlijk zit ik dan gewoon in de Kuip in de Sky-box van KCAP."

HdH



Dit interview is gepubliceerd in het boek:

NL28 Olympisch vuur - Spelen met toekomst
Redactie: Winy Maas
Vormgeving: Sander Boor, Paperback, 336 pagina's, Formaat 16 x 23 cm
Nederlandse editie, ISBN 9789056626228
English edition, ISBN 9789056626280

www.naipublishers.nl (publicatie, Nl.)

www.naipublishers.nl (publication, Eng.)

sluit

NAi Publishers

Rotterdam, Mei 2008