Speldenprikken voor het hart van Dordrecht
Binnenstedelijke herontwikkeling
Lag Dordrecht in de zeventiende eeuw nog als belangrijke handelsstad pontificaal aan de rivier, sinds de realisatie van de A16 ligt de stad lichtelijk ingeslapen verstopt achter geluidsschermen. Een groot deel van de middenstand is de afgelopen decennia de stad uit gevlucht. De komst van watertaxi’s lijkt daar verandering in te gaan brengen. Die symboliseren de aanpak van de gemeente Dordrecht van de complete vernieuwing van haar kernwinkelgebied, nu nog bij een handjevol insiders bekend om zijn langste winkelstraat van Nederland en hoogste aantal rijksmonumenten per vierkante kilometer.
Herinrichting van de Spuiboulevard vormde de eerste stap in een reeks acupunctuuringrepen. Deze stadsentree loopt parallel aan de oude stadsgracht en is de voornaamste entree tot het centrum voor reizigers per trein en per auto. De Spuiboulevard is opgewaardeerd van verkeersriool tot stadsboulevard door toevoeging van een riante achtenhalve meter brede middenberm met dubbele bomenrij. De gedeeltelijk gedempte oude stadsgracht is opnieuw blootgelegd, verbreed en voorzien van een harde oever aan de stadse kant en een zachte gras- en rietoever aan de buitenkant. Vijf, deels nieuwe bruggen vormen de entree tot de stad. Ze zijn chique afgewerkt met houten brugleuningen en geaccentueerd met tijdloos klassiek vormgegeven bruggenhoofden van Chinees graniet waarop twee stalen pylonen zijn aangebracht als lichtaccent. Aan de kop van de boulevard is een vijftig meter lange reclamevrije abri gerealiseerd, eveneens van Chinees graniet en gegalvaniseerd staal. Zittend op een lange bank van Amerikaans wit eiken is het er aangenaam wachten op de bus.
De tweede grote ingreep in de reeks was de verplaatsing van de grote markt. Eind jaren zestig was ter plekke van de Sarisgang een doorbraak geforceerd naar een nieuw plein, bestemd voor een nooit gerealiseerd busstation. Dit Statenplein kreeg al snel een parkeerbestemming, werd deels gevuld met kiosken en begrensd met de achterkant van het warenhuis V&D. Om deze wond in het stedelijk weefsel te herstellen besloot het gemeentebestuur in 1998 om een nieuw plein te schenken aan de stad en de weekmarkt hierheen te verplaatsen. Het plein is vervolgens verkleind door toevoeging van een complex met winkels en appartementen van de hand van Charles Vandenhove. Een saillante toren met gebogen zinken dak markeert het plein. In het basement van de toren bevindt zich een eigenaardige, tijdens winkeltijden toegankelijke, passage in de routing naar het aan de overzijde van de Sarisgang gelegen ernstig verpauperde Drievriendenhof. Het warenhuis van V&D is gestript en verkleind waardoor naast het Statenplein de Statenplaats is ontstaan, een aangenaam besloten langwerpig plein met een solitaire kastanje. Op de parterre van V&D zijn enkele kleinschalige winkels geïntegreerd aan de Kolfstraatzijde. Kees Rijnboutt, ontwerper van het vernieuwde warenhuis, trad tevens op als supervisor voor de planontwikkeling rondom het Statenplein.
Op het plein zijn wekelijks twee verschillende markten, één op vrijdag en één op zaterdag. In tussenliggende nacht worden alle 174 kramen compleet afgebroken en opnieuw opgesteld. Het zwaar gefundeerde Statenplein is robuust vormgegeven om de bevoorrading soepel te laten verlopen. In het complexe wereldje van marktkooplui geld het recht van de oudste, opgebouwd door overerving die soms honderden jaren terug gaat. De verplaatsing van de markt en de nieuwe onderlinge situering van marktkramen was dan ook geen eenvoudige klus. In nauw overleg met de marktmeester zijn de stallen in twee rijen geordend op een granieten loper in de Sarisgang waarbij de marktkooplieden de ruimte tussen de bomen gebruiken voor het stallen van dozen. Op het plein zelf staan de kramen opgesteld in zes blokken waarnaast ruimte is gereserveerd voor terrassen.
Het met Chinees graniet beklede plein heeft een afschot van maar liefst zeventig centimeter vanwege de aansluiting op de Voorstraat, een eeuwenoude dijk die nog steeds dienst doet als hoofdwaterkering. Dit verschil zou aanvankelijk opgelost worden met drie treden. De winkeleigenaren kwamen hiertegen in verzet waarna is besloten om een deel van het hoogteverschil op te lossen met één brede natuurstenen trede aan de noordzijde. Om struikelgevaar te voorkomen is hier bovenop een prettige langgerekte bank geplaatst van Frans wit eiken als tribune aan het plein. De fietsen op het plein worden in de nabije toekomst naar fietsenkelders verbannen.
Het Statenplein oogt sympathiek door de bonte mix van bouwstijlen en volumes. De enigszins detonerende gevels aan beide lange zijden worden geflankeerd door een rij gleditsia-bomen. Acht elf meter hoge granieten lichtzuilen geven maat aan het plein. De authentiek ogende geveltjes in de noordoostelijke wand zijn in de jaren zeventig deels van elders hiernaartoe verplaatst en contrasteren met het ook in Dordrecht populaire postmodernisme van Vandenhove. De nieuwe verblijfsruimtes sluiten naadloos aan op het Dordtse stelsel van kloostertuinen en binnenhoven die lucht geven aan de fijnmazige structuur van het historische centrum. Ontwikkelaar AM Vastgoed won met het Statenplein in 2003 de Jaarprijs van de Nederlandse Raad voor Winkelcentra omdat het plan 'een zeer geslaagd voorbeeld is van binnenstedelijke ontwikkeling waarbij renovatie en nieuwbouw samengaan met integratie van verschillende functies’.
Dordrecht vervolgt de acupunctuur van zijn binnenstad met de vernieuwing van het museale Hofkwartier door MTD in samenwerking met Henket & partners architecten en de reconstructie van het gebied achter de Riedijk. Hier zullen ook de watertaxi’s aanmeren die het winkelende publiek aanvoeren. In dit gebied wordt aansluiting gezocht met de nieuwe ontwikkelingen rondom Stadswerven. Dordrecht is hard op weg weer een bloeiende stad te worden aan het water, niet alleen als winkelstad maar hopelijk ook als cultuurstad en woonstad.
HdH
Onderwerp: revitalisering stadshart Dordrecht
Locatie: Spuiboulevard en Statenplein
Opdrachtgever: gemeente Dordrecht
Ontwikkelaar: Multi vastgoed (nu AM vastgoed)
Ontwerper: MTD landschapsarchitecten
Ontwerp: Frank Meijer
Techniekontwerp: Davy Meeuwsen
Techniek: Erik van den Akker
Ontwerp: 1997-2003
Uitvoering:
2001: Spuiboulevard: 42.000 m2, 700 m. oever en kade, 1 abri, 5 bruggen
2003: Statenplein / Sarisgang: 11.000 m2
2003: Prinsenstraat: 4.000 m2
nu in uitvoering: Achterom, Begijnhof en Visstraat (Kernwinkelgebied): 18.400 m2
www.blauwekamer.nl (publicatie / publication)
)
)
)
)
Copyright: Urban Language