Wederopstanding na karaktermoord

Boekrecensie

Megelomaan, autoritair, racistisch, een satanische despoot. Een greep uit de etiketten die de vele tegenstanders van Robert Moses (1888-1981) gebruikten om deze 'Baron Haussmann van New York' af te schilderen.

Tegelijk met een grote tentoonstelling over het werk van Moses verscheen het boek 'Robert Moses And The Modern City: The Transformation Of New York' waarin deze door velen verguisde persoonlijkheid gerehabiliteerd wordt.
Na de crisisjaren begin vorige eeuw was het slecht gesteld met de publieke ruimte in New York. In 1934 stelde burgemeester Fiorello LaGuardia Moses als stadsbouwmeester aan. Robert Moses wilde de stad redden van verder verval en voerde een grootschalige modernisering in om de middenklasse aan de stad te binden. New York moest rijp gemaakt worden voor het autotijdperk. Achterbuurten moesten worden vervangen door betaalbare huisvesting in grote blokken. In zeer korte tijd zorgde Moses voor een vakkundige renovatie van alle stadsparken. In zijn 34 jaar durende loopbaan als stadsstedenbouwer realiseerde hij vele werken waaronder grote groenprojecten, zwembaden, stranden en heel veel infrastructuur. Dankzij Moses werden dertien expressways dwars door het hart van New York City geboord. Moses was ook mede verantwoordelijk voor de totstandkoming van twee grote wereldtentoonstellingen (1939 en 1964) en haalde het United Nations hoofdkwartier naar de stad.

In de dertiger jaren was de publieke opinie zeer positief over zijn doortastendheid. New York werd klaargestoomd voor een schitterende toekomst. De eerste kritiek kwamen toen op steeds grotere schaal woningen werden gesloopt om plaats te maken voor infrastructuren en grootschalige woningbouwprojecten. Vele duizenden New Yorkers werden gedwongen te verhuizen ten gunste van de stadsvernieuwing. Het niet uitgevoerde plan voor een verhoogde zesbaans expressway door Soho en Greenwich Village nekten Moses uiteindelijk. De publieke opinie keerde zich uiteindelijk tegen hem door Jane Jacobs boek 'Death and Life of Great American Cities' (1961). Jacobs, een betrokken buurtbewoonster, maakte zich sterk voor 'het leven op straat' en het gevoel voor een menselijke maat. Ze keerde zich fel tegen de rationele modernistische planning. In 1968 moest Moses aftreden.

In 1974 schreef Robert Caro een biografie getiteld 'The Power Broker: Robert Moses and the Fall of New York'. Een veelzeggende titel. Dankzij een reeks verdachtmakingen in dit boek van Caro daalde de waardering voor Moses na zijn aftreden tot het absolute nulpunt. Caro beschuldigd Moses onder andere van racisme en beschrijft hoe de stadsbouwmeester aan machthonger ten onder gaat. Visionaire ideeën over hoogbouw en snelwegen zouden de groei van getto's doen bevorderen en de 'urban flight' van de blanke middenklasse naar de suburbs faciliteren. Ook wordt in de biografie gesuggereerd dat met opzet bepaalde bruggen te laag voor de bus werden uitgevoerd zodat alleen welvarende 'witte' Amerikanen met een auto van bepaalde stranden en parkways gebruik konden maken. Ook bouwde Moses door heel de stad speeltuinen, behalve in Harlem, en keerde hij zich tegen de vestiging van zwarte oorlogsveteranen in Stuyvesant Town. De 1200 pagina's dikke biografie was goed voor een Pulitzer Prijs in 1975.

Sinds de jaren '80 begint de appreciatie voor Moses binnen de vakwereld echter weer te groeien. Vooral de stroperigheid van processen en het gebrek aan daadkracht doen verlangen naar de doortastendheid van Moses. De top-down planner in hart en nieren keerde zich destijds fel tegen de opkomende decentralisatie. In het boek van Hilary Ballon & Kenneth T. Jackson worden de integriteit en het veronderstelde racisme van Moses sterk gerelativeerd. Volgens Jackson verdient de visionair beter. Dankzij zijn doortastendheid zijn grootse projecten tot stand gekomen waarbij private belangen weliswaar werden overschaduwt door publieke belangen, maar dit heeft New York gemaakt tot de wereldstad die het nu is. Veel hoog gewaardeerde publieke voorzieningen zouden er zonder hem nu niet geweest zijn. Om met Moses te spreken: "you cannot make an omelet without breaking eggs".

Het boek Robert Moses And The Modern City: The Transformation Of New York toont naast zeven essays een uitgebreide documentatie met schitterende foto's van het werk dat tijdens Moses bewind tot stand is gebracht.

HdH



Robert Moses And The Modern City: The Transformation Of New York
Hilary Ballon & Kenneth T. Jackson
304 pagina's
Uitgeverij W.W. Norton, 2007
ISBN 0393732061

www.dearchitect.nl (publicatie / publication)

sluit

de Architect

November 2007